Nieważne, jaką pracę podejmiesz, ani przez jaki okres będziesz ją wykonywał, powinieneś znać podstawowe zasady prawne zawarte w katalogu Kodeksu pracy. Podaję je w dużym uogólnieniu, gdyż szczegóły tych przepisów i ustaw są niezwykle obszerne. Najważniejsze, kluczowe prawa pracownika i obowiązki pracodawcy:

• zasada wolności pracy – każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy (wyjątki – obowiązek lub zakaz wykonywania pracy – określone ustawowo), nie wyłącza się także możliwości podejmowania dodatkowego zatrudnienia
• prawo do pracy – prawo każdego obywatela do korzystania z pomocy władz publicznych w staraniach o zatrudnienie. To zorganizowanie przez państwo publicznego systemu pomocy w poszukiwaniu pracy, poradnictwa zawodowego, zapewnienie szkoleń oraz readaptacji zawodowej.
• prawo do wynagrodzenia za pracę – gwarantuje ono minimalne wynagrodzenie za pracę, jego wysokość zaś określa ustawa

Minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi od 1 stycznia 2010 r. 1 317 zł.


Uwaga: Wynagrodzenie pracownika w okresie jego pierwszego roku pracy nie może być niższe niż 80% wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, dlatego też, zatrudniony po raz pierwszy w roku 2010, nie może zarobić mniej niż 1 053,60 zł (80% z 1 317 zł).

Porady ciąg dalszy...

• obowiązek pracodawcy szanowania godności i innych dóbr osobistych pracownika – pracownik, którego godność lub inne dobro osobiste (zdrowie, wolność, swoboda sumienia, niejawność wynagrodzenia za pracę i inne z art. 23 KC) zostało naruszone, korzysta ze środków cywilnoprawnych. Ciężkie naruszenie przez pracodawcę obowiązku poszanowania godności lub innego dobra osobistego może być podstawą do rozwiązania przez pracownika umowy bez wypowiedzenia i roszczenia o odszkodowanie.
• zasada równości praw pracowników wypełniających takie same obowiązki oraz równego traktowania pracowników
• zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także ze względu na czas zatrudnienia lub jego wymiar
• zasada prawa do wypoczynku – przepisy o czasie pracy, dniach wolnych oraz o urlopach wypoczynkowych
• obowiązek zapewnienia pracownikom bezpiecznej i higienicznej pracy – BHP gwarantujące ochronę życia i zdrowia pracowników
• obowiązek zaspokajania, stosownie do możliwości i warunków, bytowych, socjalnych i kulturalnych potrzeb pracowników – zasada ta nie oznacza obarczenia pracodawcy funkcją socjalną, nie może być też egzekwowana, gdyż obowiązuje wtedy, gdy kondycja finansowa pracodawcy na to pozwala
• obowiązek ułatwiania pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych – zasada ta nie została skonkretyzowana w przepisach Kodeksu pracy
• zasada wolności zrzeszania się pracowników i pracodawców w celu reprezentacji i obrony swoich praw i interesów w związkach zawodowych i w organizacjach pracodawców
• zasada uczestnictwa pracowników w zarządzaniu zakładem pracy
• zasada uprzywilejowania pracownika – postanowienia regulaminów i statutów pracy mogą być dla pracowników bardziej korzystne od przepisów Kodeksu pracy oraz innych ustaw
• zasada automatyzmu prawnego – według niej, w miejsce mniej korzystnych dla pracownika postanowień umownych stosuje się – z mocy prawa – odpowiednio bardziej korzystne przepisy prawa.

Uwaga: Kodeks pracy dopuszcza możliwość wyjątkowego pogorszenia warunków wynikających z umów o pracę, gdy jest to uzasadnione sytuacją finansową pracodawcy, nieobjętego układem zbiorowym pracy lub zatrudniającego mniej niż 20 pracowników.

Kto pomoże? Gdzie walczyć o swoje?

• roszczenia względem pracodawcy, np. o zapłatę zaległego wynagrodzenia
• zgłoszenie nadużycia lub zaniedbania kierownictwu pracodawcy
• pozew do sądu pracy
• skarga do Państwowej Inspekcji Pracy

Międzynarodowe źródła prawa pracy:

• Dyrektywy Unii Europejskiej
• Prawo Pracy Rady Europy
• konwencje i zalecenia Międzynarodowej Organizacji Pracy
• umowy międzynarodowe
• Układ Europejski
• Traktat akcesyjny oraz akt dotyczący warunków przystąpienia Rzeczpospolitej Polskiej do traktatów stanowiących podstawę Unii Europejskiej;