Jak wygląda prawna strona takiego zatrudnienia?

W rozumieniu Kodeksu pracy, osoba, która nie przekroczyła 18 lat, ukończyła zaś 16 nazywana jest osobą młodocianą. Z reguły zatrudnienie młodocianego możliwe jest, jeżeli spełnione są 4 warunki:

• ukończył on 16 lat
• ukończył gimnazjum
• jest zatrudniony w celu przygotowania zawodowego
• jest zatrudniony przy pracy niezagrażającej jego zdrowiu

Pierwsze z dwóch rodzajów zatrudnień osoby młodocianej to zawiązanie z nią umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego. Do umowy tej mają zastosowanie przepisy Kodeksu pracy dotyczące umów o pracę zawieranych na czas nieokreślony ze zmianami określającymi szczególnie:

• rodzaj przygotowania zawodowego
• czas i miejsce tego przygotowania ( z zastrzeżeniem, że okres przygotowania może zostać przedłużony)
• sposób dokształcania teoretycznego
• wysokość wynagrodzenia

Umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego ma formę pisemną, jednak prawomocna jest także umowa zawarta ustnie. Jeśli ustalenia nie zostały formalnie spisane, pracodawca powinien, najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy przez młodocianego, potwierdzić mu na piśmie obowiązki stron, rodzaj umowy i jej warunków.


Wypowiedzenie przez pracodawcę umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego jest możliwe w sytuacjach:

• niewypełnienia przez młodocianego obowiązków wynikających z umowy lub obowiązku dokształcania się (mimo zwracania uwagi na zaniedbania, przeprowadzenia z młodocianym rozmowy, udzielania pouczeń)
• ogłoszenia likwidacji lub upadłości pracodawcy
• reorganizacji zakładu pracy uniemożliwiającej kontynuowanie przygotowania zawodowego
• stwierdzenia nieprzydatności młodocianego do pracy
• oprócz tego umowa ta może być także rozwiązana na zasadach ogólnych: porozumienie stron, bez wypowiedzenia lub z wypowiedzeniem pracownika

Młody człowieku! Pamiętaj przy tym, że: pracodawca musi rozwiązać z Tobą umowę (równocześnie płacąc odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia) w przypadku orzeczenia przez lekarza, że dana praca zagraża zdrowiu, a pracodawca nie ma możliwości zmiany rodzaju pracy. Również przedstawiciel ustawowy (przysługujący osobie młodocianej) może rozwiązać stosunek pracy za zezwoleniem sądu opiekuńczego, gdy stosunek ten sprzeciwia się dobru młodocianego.

Drugi rodzaj zatrudnienia osoby młodocianej to zlecenia tzw. prac lekkich. Praca taka nie może powodować zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego młodocianego, a także (np. przy współpracy dłuższej niż okres wakacji) nie może mu utrudniać wypełniania obowiązku szkolnego. Wykaz lekkich prac określa pracodawca po uzyskaniu zgody lekarza wykonującego zadania służby medycyny pracy. Wykaz lekkich prac ustala pracodawca w regulaminie pracy, a jeżeli nie ma obowiązku jego wydania – w osobnym akcie. Musi także zapoznać młodocianego z wykazem lekkich prac przed rozpoczęciem pracy.


Wszyscy młodociani podlegają szczególnej ochronie zdrowia. Ochronie tej służą:

Bezpośrednio:

• zakaz zatrudniania młodocianych przy pracach wzbronionych, określonych odpowiednią ustawą
• wstępne badania lekarskie, którym podlegają młodociani przed podjęciem zatrudnienia (cel: stwierdzenie, czy praca nie wywrze szkodliwego wpływu na ich zdrowie)
• kontrolne badania lekarskie obejmujące młodocianych pozostających już w zatrudnieniu

Pośrednio:

• zakaz zatrudniania w godzinach nadliczbowych
• zakaz zatrudniania w porze nocnej między 22:00 a 6:00 rano, z tym że przerwa w pracy, obejmująca tę porę, powinna wynosić co najmniej 14 godzin
• skrócony czas pracy: czas pracy młodocianego do 16 lat nie może przekraczać 6 h na dobę, a młodocianego powyżej tego wieku – 8 h. Po 4,5 godzinach pracy przysługuje 30-minutowa przerwa

Zgodna z prawem jest również praca dzieci. Wykonywanie pracy przez dziecko przed 16 rokiem życia podlega ograniczeniom:

• jest dozwolone wyłącznie na rzecz podmiotu prowadzącego działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową
• wymaga uprzedniej zgody przedstawiciela ustawowego lub opiekuna dziecka
• wymaga zezwolenia właściwego inspektora pracy

Wydanie zezwolenia następuje pod warunkiem, iż praca nie zagraża życiu, zdrowiu czy rozwojowi dziecka oraz wypełnianiu przez nie obowiązku szkolnego.